1. İşin faktiki halları
Bu iş borc müqaviləsi üzrə pulun qaytarılması tələbi ilə bağlı olmuşdur.
İddiaçı ilə cavabdeh arasında xx.xx.2022-ci il tarixli sadə yazılı qəbz tərtib edilmişdir. Qəbzə əsasən, iddiaçı cavabdehə 37.000 manat məbləğində borc pul vermiş, cavabdeh isə həmin vəsaiti müəyyən müddətdə geri qaytarmağı öhdəsinə götürmüşdür.
İddiaçı bildirmişdir ki, cavabdeh əvvəllər onunla kommersiya əlaqələrində olmuş, qızıl-zinyət əşyalarının alqı-satqısı ilə məşğul olduğunu deyərək ondan dəfələrlə pul almış, lakin borcu qaytarmamışdır. Uzun müddət gözlədikdən sonra iddiaçı borcun qaytarılmamasına görə məhkəməyə müraciət etmişdir.
Cavabdeh isə bildirmişdir ki, o, iddiaçıdan faizlə 8.000 manat borc almış, lakin 3 il ərzində həftəlik 170 manat qaytardığına görə faktiki olaraq borcu artıq ödədiyini, hətta iddiaçının sələmçilik fəaliyyəti ilə məşğul olduğunu qeyd etmişdir. Cavabdeh əlavə etmişdir ki, 37000 manatlıq qəbzi təzyiq altında yazmış, bu zaman iddiaçı və onun polis əməkdaşı olan həyat yoldaşı ona hədə-qorxu gəlmişlər.
2. Birinci instansiya məhkəməsinin mövqeyi
İmişli Rayon Məhkəməsi (hakim Zaur Pirverdiyev) 19 avqust 2024-cü il tarixli qətnamə ilə iddia tələbinin tam təmin edilməsi barədə qərar qəbul etmişdir.
Məhkəmə müəyyən etmişdir ki:
- tərəflər arasında borc münasibəti yaranmışdır;
- cavabdeh tərəfindən 37000 manat borc alınmış, lakin geri qaytarılmamışdır;
- borc münasibətini təsdiqləyən sadə yazılı qəbz tərəflər arasında bağlanmış borc müqaviləsi sayılır və hüquqi qüvvəyə malikdir.
Məhkəmə bu nəticəyə əsasən cavabdehdən 37.000 manat əsas borcun, 201 manat dövlət rüsumunun iddiaçının xeyrinə tutulmasına qərar vermişdir.
3. Apellyasiya instansiyasının baxışı
Cavabdeh qərardan şikayət etmiş və iddianın rədd edilməsini tələb etmişdir.
O, iddia etmişdir ki,
- qəbz təzyiq altında yazılmışdır,
- borcun hissə-hissə ödənildiyi nəzərə alınmamışdır,
- faizlə borc verilməsi (sələmçilik) faktı araşdırılmamışdır.
Şirvan Apellyasiya Məhkəməsi 13 yanvar 2025-ci il tarixli qətnamə ilə apellyasiya şikayətini təmin etməmiş, birinci instansiya məhkəməsinin qərarını dəyişdirmədən qüvvədə saxlamışdır.
Məhkəmə müəyyən etmişdir ki:
- tərəflər arasında borc müqaviləsi mövcuddur, bu, tərəflərin öz əlləri ilə yazılmış və imzalanmış sadə yazılı qəbzlə təsdiq edilmişdir;
- cavabdeh borcun ödənildiyini sübut edən heç bir sənəd və ya qəbz təqdim etməmişdir;
- cavabdehin iddia etdiyi təzyiq və ya hədə-qorxu faktı üzrə polis orqanlarında aparılmış yoxlama nəticəsində cinayət işi başlanmamışdır.
Apellyasiya instansiyası belə qənaətə gəlmişdir ki, cavabdehin arqumentləri formal xarakter daşıyır və heç bir sübutla təsdiqlənməmişdir.
4. Kassasiya şikayəti və tərəflərin arqumentləri
Cavabdeh kassasiya şikayəti verərək iddia etmişdir ki:
- qəbz yalnız bir tərəfdən imzalanmışdır, buna görə borc müqaviləsi hesab edilə bilməz;
- məhkəmələr maddi hüquq normalarını (MM 389.1, 390.1, 739.1, 740.1, 740.2) düzgün tətbiq etməmişdir;
- işin halları tam araşdırılmamışdır.
İddiaçı tərəfindən kassasiya şikayətinə etiraz təqdim edilməmişdir.
5. Ali Məhkəmənin hüquqi mövqeyi
Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyası (hakim Vüqar Həsənovun sədrliyi ilə) 29 may 2025-ci il tarixli qərarı ilə kassasiya şikayətini təmin etməmiş, apellyasiya məhkəməsinin qətnaməsini dəyişdirmədən qüvvədə saxlamışdır2_1723+29.05.2025.
Ali Məhkəmə aşağıdakı hüquqi nəticələrə gəlmişdir:
- Borc münasibətinin mövcudluğu sübuta yetirilmişdir.
Tərəflər arasında imzalanmış qəbz Mülki Məcəllənin 739 və 740-cı maddələri mənasında borc müqaviləsi hesab edilir.
Qəbzdə borcun məbləği, tərəflərin iradə ifadəsi və qaytarılma öhdəliyi göstərildiyindən, onun hüquqi qüvvəsi tamdır. - Cavabdehin iddiaları sübutsuzdur.
Cavabdeh borcun qaytarıldığına dair heç bir sənəd, qəbz və ya şahid ifadəsi təqdim etməmişdir.
Təzyiq iddiası üzrə polis təhqiqatı aparılmış, lakin cinayət işi başlanmamışdır, buna görə bu arqument əsassız hesab edilmişdir. - Kassasiya instansiyasının səlahiyyəti faktlara deyil, hüquqa yönəlib.
Ali Məhkəmə vurğulamışdır ki, kassasiya instansiyası faktiki halları yenidən araşdırmır, yalnız apellyasiya məhkəməsinin hüquqi qiymətləndirməsini yoxlayır (MPM 407 və 416-cı maddələr). - Apellyasiya instansiyası maddi və prosessual hüququ düzgün tətbiq etmişdir.
Məhkəmə tərəfindən öhdəlik münasibətləri və sübutların qiymətləndirilməsi MPM-nin 88-ci maddəsinə uyğun aparılmışdır, nəticələr qanuni və əsaslıdır.
6. Ali Məhkəmənin yekun qərarı
Ali Məhkəmə belə qənaətə gəlmişdir ki:
- apellyasiya instansiyası məhkəməsi maddi və prosessual hüquq normalarını düzgün tətbiq etmişdir;
- iş üzrə düzgün qətnamə qəbul edilməməsinə səbəb ola biləcək hüquq pozuntusu aşkar edilməmişdir;
- kassasiya şikayətinin dəlilləri mahiyyət etibarilə sübutetmə ilə bağlı olub, hüquqi nəticəni dəyişmir.
Nəticə:
Cavabdehin kassasiya şikayəti təmin edilməmiş,
Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinin 13 yanvar 2025-ci il tarixli qətnaməsi dəyişdirilmədən qüvvədə saxlanılmışdır.
7. Hüquqi və praktiki əhəmiyyət
Bu qərar Ali Məhkəmənin borc münasibətləri üzrə hüquqi yanaşmasını bir daha aydın şəkildə ortaya qoymuşdur.
Qərardan aşağıdakı nəticələr çıxarılır:
- Sadə yazılı qəbz borc müqaviləsi üçün yetərlidir və hər iki tərəfin iradəsini ifadə edirsə, hüquqi qüvvəyə malikdir.
- Təzyiq və ya hədə-qorxu iddiaları yalnız obyektiv sübutlarla təsdiqləndikdə hüquqi nəticə doğura bilər.
- Borcun qaytarıldığını iddia edən şəxs bunu sübut etmək öhdəliyinə malikdir (MPM 77-ci maddə).
- Kassasiya instansiyası faktların deyil, hüququn düzgün tətbiqini yoxlayır.
8. Nəticə
Ali Məhkəmə bu qərarı ilə vətəndaş dövriyyəsində borc münasibətlərinin etibarlılığını və yazılı sənədlərin hüquqi əhəmiyyətini bir daha təsdiqləmişdir.
Qərar göstərmişdir ki, tərəflər arasında sadə yazılı qəbz belə hüquqi öhdəlik yaradır, vətəndaşlar arasında mülki etimad prinsipi məhkəmə müdafiəsi ilə qorunur.
