1. İşin faktiki halları
Ali Məhkəmənin baxdığı bu işdə məhkum edilmiş şəxs 25 may 2021-ci ildə Sumqayıt şəhərində yerləşən “Şamlı” kafesində baş vermiş hadisə nəticəsində xuliqanlıq, oğurluq və qəsdən sağlamlığa ağır zərər vurma əməllərində təqsirli bilinmişdir.
Hadisə zamanı məhkum sərxoş vəziyyətdə, zərərçəkmiş şəxslərdən biri ilə mübahisə etmiş, ictimai qaydanı kobud şəkildə pozaraq kütlə içərisində zor tətbiq etmiş, daha sonra digər zərərçəkmiş şəxslə də əlbəyaxa davaya girişmişdir. Bu hərəkətlər nəticəsində zərərçəkmişlərdən biri baş və döş qəfəsi nahiyəsindən xəsarətlər almış, bu xəsarətlərdən bəziləri insan həyatı üçün təhlükəli xarakter daşımışdır.
Sumqayıt Ağır Cinayətlər Məhkəməsi 12 iyul 2024-cü il tarixli hökmü ilə məhkumu Azərbaycan Respublikası CM-nin 126.2.4, 177.2.1 və 221.3-cü maddələri ilə təqsirli bilmiş, ona 7 il 6 ay müddətə azadlıqdan məhrumetmə və 1 il 10 ay 28 gün müddətinə nəqliyyat vasitəsini idarə etmək hüququndan məhrumetmə cəzası təyin etmişdir.
Apellyasiya instansiyası bu hökmü dəyişdirmədən qüvvədə saxlamış, məhkum isə kassasiya şikayəti ilə Ali Məhkəməyə müraciət etmişdir.
2. Kassasiya şikayətinin mahiyyəti
Məhkum kassasiya şikayətində bildirmişdir ki, bıçaq və ya küt alət istifadə etməmiş, yalnız özünü müdafiə məqsədilə hərəkət etmişdir. O, heç kəsə qəsdən xəsarət yetirmədiyini, hadisənin qarşı tərəfin təxribatı nəticəsində baş verdiyini qeyd etmiş və əməlini düzgün tövsif edilmədiyini iddia etmişdir.
O, həmçinin ona təyin olunmuş cəzanı ədalətsiz və ağır hesab etmiş və ədalətli qərarın qəbulunu xahiş etmişdir.
3. Ali Məhkəmənin hüquqi mövqeyi
Ali Məhkəmə qərarında kassasiya instansiyasının səlahiyyətlərini xatırladaraq vurğulamışdır ki, bu instansiya faktiki hallar üzrə araşdırma aparmır, yeni sübutları qiymətləndirmir və yalnız qanunların düzgün tətbiq olunub-olunmamasını yoxlayır.
Məhkəmə Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin 416 və 419-cu maddələrinə istinad edərək qeyd etmişdir ki, kassasiya qaydasında qərarın dəyişdirilməsi yalnız qanunvericilikdə göstərilmiş əsaslar mövcud olduqda mümkündür.
Məhkumun müraciətində isə bu əsaslardan heç birinə istinad edilmədiyindən, Ali Məhkəmə onun arqumentlərini əsassız hesab etmişdir.
4. Məhkəmənin hüquqi əsaslandırması
Ali Məhkəmə Konstitusiya Məhkəməsinin və öz Plenumunun mövqelərinə istinad edərək aşağıdakı əsas hüquqi nəticələrə gəlmişdir:
- Cinayət məsuliyyəti yalnız cinayət tərkibinin bütün əlamətləri sübuta yetirildikdə yaranır (CM-nin 3-cü maddəsi).
- Məhkəmələr sübutetmə və qiymətləndirmə prosesində Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin 143–146-cı maddələrinin tələblərinə riayət etmişlər.
- Məhkumun təqsiri zərərçəkmiş və şahid ifadələri, ekspertiza rəyləri, istintaq protokolları və özünün qismən etirafı ilə tam sübuta yetirilmişdir.
- Əməldə özünümüdafiə (zərurət halı) və ya bəraətə əsas verən hallar müşahidə edilməmişdir (CPM, maddə 42.1).
5. Cəza siyasətinə dair məhkəmənin yanaşması
Ali Məhkəmə CM-nin 8, 41.2 və 58-ci maddələrinə istinad edərək qeyd etmişdir ki, cəzanın məqsədi sosial ədalətin bərpası, məhkumun islahı və yeni cinayətlərin qarşısının alınmasıdır.
Birinci instansiya məhkəməsi cəza təyin edərkən:
- cinayətin ictimai təhlükəlilik dərəcəsini,
- məhkumun şəxsiyyətini,
- yüngülləşdirici halları (zərərçəkmişlə barışıq və ziyanın ödənilməsi),
- və ağırlaşdırıcı hallarının olmamasını nəzərə almışdır.
Bu baxımdan, təyin olunmuş 7 il 6 ay azadlıqdan məhrumetmə cəzası qanunun tələblərinə və ədalət prinsipinə uyğun hesab edilmişdir.
Ali Məhkəmə həmçinin Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin “Vinter və Başqaları Birləşmiş Krallığa qarşı” (2013) işinə istinad edərək qeyd etmişdir ki, azadlıqdan məhrumetmə cəzası cəzalandırma, çəkindirmə, islah və cəmiyyətin müdafiəsi məqsədlərinə xidmət etməlidir.
6. Nəticə
Ali Məhkəmə hesab etmişdir ki:
- Apellyasiya instansiyası işi obyektiv və qanuna uyğun şəkildə araşdırmışdır;
- Kassasiya şikayətində göstərilən arqumentlər mövcud hüquqi vəziyyəti dəyişdirmək üçün əsas vermir;
- Məhkumun əməli düzgün tövsif edilmiş, təyin olunmuş cəza ədalətli və proporsional olmuşdur.
Bu səbəbdən, kassasiya şikayəti təmin edilməmiş,
Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinin 07 noyabr 2024-cü il tarixli qərarı dəyişdirilmədən qüvvədə saxlanılmışdır.
7. Hüquqi əhəmiyyət
Bu qərar bir daha göstərmişdir ki:
- Kassasiya instansiyası faktiki araşdırma aparmaq üçün deyil, qanunun düzgün tətbiqini yoxlamaq üçün nəzərdə tutulmuşdur.
- Özünümüdafiə arqumentləri yalnız müvafiq sübutlarla təsdiq edildikdə hüquqi əhəmiyyət kəsb edir.
- Cəza fərdiləşdirmə prinsipi – yəni cinayətin ictimai təhlükəliliyi, şəxsiyyət və sosial nəticələrin balanslaşdırılması – məhkəmələrin qərarvermə praktikasında mühüm yer tutur.
İşin yekununda Ali Məhkəmə ədalət, qanunçuluq və humanizm prinsiplərinə sadiq qalaraq qərara gəlmişdir ki, cəzanın məqsədi sadəcə cəzalandırmaq deyil, həm də islah etmək və sosial ədaləti bərpa etməkdir.
