Vergi öhdəliyinin yerinə yetirilməsi müddəti uzadıldığı halda, həmin müddət ərzində vergi ödəyicisinə faizlər hesablanmır.
Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsi, vergi borcuna hesablanmış faizlərin silinməsi ilə bağlı mühüm bir qərar qəbul etmişdir. Bu qərar, vergi ödəyiciləri üçün önəmli bir presedent yaradaraq, vergi öhdəliklərinin yerinə yetirilməsi müddətinin uzadılması və faizlərin hesablanması məsələlərinə aydınlıq gətirmişdir.
İşin Faktiki Halları
İddiaçı, 2013-cü ildə dövlət qeydiyyatına alınmış və əsas fəaliyyəti avtomobil yollarının və küçələrin salınması olan bir şirkətdir. Cavabdeh isə Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin Milli Gəlirlər Baş İdarəsidir.
2018-2019-cu illəri əhatə edən dövrdə, cavabdeh tərəfindən iddiaçıya səyyar vergi yoxlaması keçirilmiş və nəticədə 3,393,196.97 manat əlavə vergi və 365,669.99 manat maliyyə sanksiyası hesablanmışdır. İddiaçının şəxsi hesab vərəqəsində mövcud olan 940,117.6 manat artıq ödəmə nəzərə alınaraq, onun dövlət büdcəsinə olan vergi borcu 2,818,749.4 manat təşkil etmişdir.
İddiaçı, vergi borcu yaranmamışdan əvvəl, Vergi Məcəlləsinin 85.6.2-ci maddəsinə əsasən, borcun hissə-hissə ödənilməsinə möhlət verilməsi üçün müraciət etmişdir. Cavabdeh, iddiaçının bu müraciətini qəbul edərək, ona borcun ödənilməsi üçün möhlət vermiş və bank hesabları üzərinə qoyulmuş sərəncamları götürmüşdür.
Müəyyən olunmuş ödəniş qrafikinə uyğun olaraq, iddiaçı may-dekabr ayları ərzində vergi borcunu tam olaraq ödəmişdir. Lakin cavabdeh, borca görə 513,559.16 manat faiz hesablamışdır. İddiaçı, bu faiz borcunun silinməsi üçün cavabdehə müraciət etsə də, cavabdeh onun müraciətini təmin etməmişdir. Cavabdeh iddia etmişdir ki, vergi öhdəliyinin yerinə yetirilməsi müddətinin uzadılması barədə iddiaçının müraciəti Vergi Məcəlləsinin 85.9-cu maddəsinin tələblərinə cavab vermədiyindən, faizlər hesablanmalıdır.
Məhkəmə Prosesləri
İddiaçı, faiz borcunun silinməsi tələbi ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. Birinci instansiya məhkəməsi, iddiaçının xeyrinə qərar qəbul edərək, faiz borcunun silinməsi öhdəliyini cavabdehə həvalə etmişdir. Cavabdeh bu qərardan apellyasiya şikayəti vermişdir.
Bakı Apellyasiya Məhkəməsi, birinci instansiya məhkəməsinin qərarını dəyişdirmədən qüvvədə saxlamışdır. Cavabdeh, bu qərardan kassasiya şikayəti verərək, iddianın rədd edilməsini tələb etmişdir.
Ali Məhkəmənin Mövqeyi
Ali Məhkəmə, işə baxaraq, cavabdehin kassasiya şikayətini təmin etməmişdir. Məhkəmə, apellyasiya instansiyasının qərarını dəyişdirmədən qüvvədə saxlamışdır.
Məhkəmə, qərarında qeyd etmişdir ki, cavabdeh tərəfindən iddiaçıya ünvanlanmış məktublar, inzibati akt kimi qiymətləndirilməlidir. Bu məktublar, vergi borcunun ödənilməsi üçün möhlət verilməsini təsdiq etmiş və iddiaçıya hüquqi nəticələr yaratmışdır.
Vergi Məcəlləsinin 85.10-cu maddəsinə əsasən, vergi öhdəliyinin yerinə yetirilməsi müddəti uzadıldığı halda, həmin müddət ərzində vergi ödəyicisinə faizlər hesablanmır. Məhkəmə, cavabdehin, formal qərar qəbul etməməsinin iddiaçının ziyanına olmamalı olduğunu vurğulamışdır. İddiaçı, cavabdehin verdiyi möhlətə güvənərək, borcunu qrafikə uyğun olaraq tam ödəmişdir.
Bununla yanaşı, məhkəmə qeyd etmişdir ki, inzibati orqanın qəbul etdiyi aktların forması ilə yanaşı, məzmunu da önəmlidir. Cavabdehin məktubları, məzmun etibarilə inzibati akt sayılır və hüquqi nəticələr yaradır.
Hüquqi Əsaslandırma
Məhkəmə, Vergi Məcəlləsinin müvafiq maddələrinə istinad edərək, cavabdehin faizləri hesablamasının qanuna uyğun olmadığını müəyyən etmişdir. İddiaçı ilə cavabdeh arasında hüquq münasibətləri yarandığı dövrdə qüvvədə olan qanunvericilikdə, vergi öhdəliyinin yerinə yetirilməsi müddəti uzadıldığı halda, faizlərin hesablanmaması nəzərdə tutulmuşdur.
Ali Məhkəmə, cavabdehin iddiaçının müraciətinin Vergi Məcəlləsinin 85.9-cu maddəsinin tələblərinə cavab vermədiyi barədə iddiasını qəbul etməmişdir. Çünki cavabdeh, iddiaçıya möhlət vermiş və bunu məktubla təsdiq etmişdir. Bu da, iddiaçı üçün hüquqi nəticələr yaratmışdır.
Nəticə
Ali Məhkəmənin bu qərarı, vergi ödəyicilərinin hüquqlarının qorunması baxımından önəmli bir nümunədir. Məhkəmə, inzibati orqanların formal prosedurlara riayət etməməsinin vergi ödəyicilərinin ziyanına olmamalı olduğunu vurğulamışdır. Bu qərar, vergi öhdəliklərinin yerinə yetirilməsi müddətinin uzadılması və faizlərin hesablanması məsələlərində praktikaya aydınlıq gətirmişdir.
Vergi ödəyiciləri, vergi orqanları ilə münasibətlərində öz hüquqlarını bilməli və qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq hərəkət etməlidirlər. İnzibati orqanlar isə, qəbul etdikləri qərarların forma və məzmununa diqqət yetirməli, vergi ödəyicilərinə qarşı ədalətli və qanuna uyğun davranmalıdırlar.
